مشاوره ژنتیک بزرگترین تست ژنتیک می باشد
با استفاده از آزمایشات ساده می توان ناقل بودن فرد را برای بعضی از بیماریهای ژنتیکی شایع در جمعیت یا منطقه خاص تشخیص داد
جهش ها باعث تغییرات مفید در ژن ها می شوند
همه افرادی که قصد ازدواج و بچه دار شدن دارند نیازمند انجام مشاوره ژنتیک هستند
با مشاوره ژنتیک سلامت خانواده و نسل آینده خود را بسازید
مشاوره ژنتیک بهترین هدیه به فرزندان آینده خود
شجره نامه خانوادگی مهمترین سند رسمی ژنتیکی برای نسل های آینده
ایمیل(payeshgc@yahoo.com)،امکان نشر بنر تبلیغاتی در سایت
مهمترین نکته ی بهتر دیده شدن در دنیای مجازی امروز تبلیغات گسترده در سطح اینترنت خواهد بود

پیوندهای وب سایت

پیگیری فرم شجره نامه

کانال تلگرام سایت

کانال اینستا

مشاوره ژنتیک آنلاین

 

 

ورود کاربران

آمار بازدیدکنندگان

516261
امروز
دیروز
ماه گذشته
کل بازدیدها
604
558
15551
516261

آی ‌پی شما: 54.196.190.32
پنج شنبه, 24 آبان 1397

 

ناباروری و برخی از راهکارهای درمانی آن

 

هر زوجی بنا به مسائل فرهنگی، اجتماعی، خانوادگی و ذاتی تمایل به داشتن فرزند دارد. اما حدود 10 تا 15 درصد زوجها نابارور می باشند. هنگامی اصطلاح زوج نابارور بکار می رود که خانم با گذشت یکسال بدون استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری، حامله نشود و اگر خانم دارای سنی بیش از 35 سال است، این مدت به شش ماه کاهش می یابد. بطور طبیعی احتمال آبستنی خانم در یک زوج سالم، 25% در هرماه می باشد و معمولا پس از سه ماه، 60% زوجها، در صورت عدم استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری، صاحب فرزند می شوند و بطور طبیعی تا انتهای سال اول، 85% زوجهایی که قصد بچه دارشدن دارند، دارای فرزند خواهند شد.

 

چگونه یک زوج متوجه ناباروری خود می شوند؟

 

بطورکلی اگر زوجی با داشتن دو تا سه بار آمیزش در هفته برای یکسال و یا بیشتر و بدون استفاده از روشهای پیشگیری مانند مصرف قرص های ضدبارداری، کاندوم و غیره، بچه دار نشوند، ممکن است نابارور باشند. لازم به یادآوری است که این موضوع در خانمهایی که بیش از 35 سال دارند، به 6 ماه کاهش می یابد. بسیاری از زوجهایی که بچه دار نمی شوند، مشکلات خاصی دارند که سبب ناباروری آنها می شود. این مشکلات می تواند مربوط به خانم، آقا و یا هردو آنها باشد. حدود 40% از مشکلات ناباروری مربوط به آقایان، 40% مربوط به خانمها، و حدود 10% مربوط به هردو می باشد. و در 10% از زوجها، عامل ناباروری مشخص نیست. به عبارت دیگر در این زوجها، هردو نفر با توجه به انجام آزمایشهای موجود مشکلی ندارند ولی بدلایل نامشخص بچه دار نمی شوند. به هر حال دانستن عامل ناباروری در زوجهای نابارور و روشهای درمانی قابل دسترس و مشورت با پزشکان متخصص در زمینه های ناباروری و جنین شناسان بسیار مهم است.

طی سالهای اخیر، گامهای بلندی در رابطه با تشخیص و درمان ناباروری برداشته شده است. حدود 65% زوجهای نابارور، با استفاده از روشهای موجود، صاحب فرزند شده اند، و بسته به وضعیت زوجها، روشهای آسان و قابل دسترسی برای درمان زوجهای نابارور، موجود می باشد.


از آنجا که تشخیص باروری و ناباروری ممکن است نیازمند زمان بندی دقیق آمیزش باشد، بسیاری از زوجها ممکن است، بطور خود به خود در آن زمان میل جنسی نداشته باشند درنتیجه طی آمیزش ناراحتی بوجود می آید که حاصل عدم لزجی دستگاه تناسلی خانم و یا ناتوانی جنسی آقا است. گاه ناتوانی جنسی و یا فقدان تمایل جنسی در هردو فرد یک زوج نابارور وجود دارد. در صورت رخداد چنین اتفاقی با پزشکتان مشورت کنید. اگر شما و همسرتان پس از گذشت یک سال بدون جلوگیری از بارداری و با داشتن آمیزش های منظم به هنگام تخمک گذاری بچه دار نشدید، خوب است که به پزشک مراجعه کنید. اما در بعضی شرایط که در زیر آمده است لازم است که اگر تنها پس از گذشت 6 ماه بچه دار نشدید به پزشک مراجعه کنید. این شرایط عبارتند از:

1- سن خانم بیش از 35 سال باشد. 2- خانم فاقد دوره ماهیانه باشد

 

علل ناباروری در زنان:

اختلال در تخمک گذاری: اختلال در تخمک گذاری، دلیل عمده ناباروری در خانمها می باشد. بطوریکه 39% علل ناباروری زنان مربوط به این رویداد است. بدون عمل تخمک گذاری لقاح انجام نمی شود و بنابراین خانم آبستن نمی گردد. بعضی از خانمها ممکن استتخمک گذاری نکنند و یا بطور نامنظم و کم تخمک گذاری کنند و بنابراین ممکن است یا عادت ماهیانه نداشته باشند و یا عادت ماهیانه آنها کم و نامنظم باشد و حتی بعضی خانمها باآنکه دارای عادت ماهیانه منظم هستند، دارای اختلال در تخمک گذاری می باشند.

اخلال در لوله های رحمی: در بعضی خانمها، لوله های رحمی بطور کامل و یا ناقص بسته می باشند. در نتیجه اسپرم به تخمک نمی رسد. بسته بودن لوله های رحمی می تواند به دلیل عفونت، اندومتریوز و یا چسبندگی هایی پس از عمل جراحی باشد. همچنین ممکن است این لوله ها پس از یک حاملگی خارج رحمی بسته شوند.

اندومتریوز: اندومتریوز، حالتی است که در آن سنگفرش رحم (آندومتر) رشد کرده و از رحم هم فراتر می رود و لوله های رحمی را نیز می پوشاند. و حتی آنها را می بندد و در عمل تخمک گذاری اختلال بوجود می آورد. (آندومتریوز علت 13% موارد ناباروری است و حدود 70% زنان دارای آندومتریوز، نابارور می باشند).

اختلال در گردن رحم یا رحم: ناهنجاری های گردن رحم می تواند سبب ناباروری شود که از آن جمله می توان به مشکلات مربوط به ساختمان بدن، عفونتهای گردن رحم و یا کیفیت نامناسب ترشحات رحم اشاره کرد. از طرفی تومورهای بدخیم رحم و یا بعضی جای زخمهای موجود در دیواررحم مسبب ناباروری می باشد.

مشکلات دستگاه ایمنی بدن: مشکلات مربوط به دستگاه ایمنی بدن و عوامل ایمونولوژیک نقش مهمی در ایجادناباروری دارند، تشخیص و درمان این گونه بیماران مشکل می باشد. در بعضی خانمها، علیه اسپرم شوهر ماده ای بنام آنتی بادی ترشح می شود که اسپرمها را از بین می برد و یا آنها را غیرفعال می کند و یا حتی سبب سقط خودبخودی در بعضی از آبستنی ها می شود.

مشکلات ژنتیکی: مشکلات ژنتیکی خود می تواند در نتیجه اختلالات کروموزومی حادث شود یا در نتیجه برخی از بیماریهای تک ژنی. برخی از ناباروری هایی که درپی اختلالات ژنتیکی ایجاد می شوند در نتیجه فقدان یا کمبود هورمون یا آنزیم خاصی هستند که با برخی از روشهای درمانی قابل بهبود است اما برخی از این دسته از اختلالات مانند سندرم ترنر (خانم یا فاقد تخمدان است و یا در تخمدان فولیکولی دیده نمی شود) درمان میسر نیست.

عوامل ناشناخته: گاه ممکن است پس از یک معاینه دقیق پزشکی، زن و شوهر کاملا سالم تشخیص داده شده ولی بدلایل ناشناخته بارور نشوند. اگرچه معمولا بعد از دو سال تعداد زیادی از این زوجها بچه دار می شوند، اما تعدادی از آنها حتی بعد از گذشت سه سال بدون استفاده از روشهای پیشگیری بچه دار نمی شوند، در این صورت باید تحت درمان قرار بگیرند.

 

بیماریهای التهابی لگن که موجب ناباروری می شوند:

 

تعریف: بیماریهای التهابی لگن عبارت است از گرفتاری و التهاب دستگاه تناسلی فوقانی مثل لوله ها، تخمدانها، رحم و یا مجموعه ای از آنها.
علت: فلور طبیعی واژن مخلوطی از میکروبها بوده که در شرایطی ممکن است به دستگاه تناسلی فوقانی صعود کرده و بیماریزا شوند. مثل مواردی که به دنبال دستکاری داخل رحم برای سقط عمدی، ماندن تکه هایی از جفت بعد از سقط خودبخودی، گذاشتن
IUD و دستکاریهای موقع زایمان ایجاد می شود. ولی بیش از 90% عفونتهای لگنی در اثر باکتریهایی ایجاد می شود که از راه جنسی منتقل می شوند مانند میکروب سوزاک که ابتلا به آن خطر بسته شدن لوله رحمی و عقیمی را به دنبال دارد.گذاشتن IUD نیز خطر عفونتهای لگنی را زیاد می کند ولی قرصهای جلوگیری به علت کاهش ترشحات (موکوس) دهانه رحم و غلیظ کردن آن میزان عفونت را تا حدی کاهش می دهد.

علائم بیماری در پی ایجاد عفونت: * درد در قسمت تحتانی شکم. * ترشح واژینال شدید با بوی بد که گاهی همراه با تب و لرز است.* خونریزی قاعدگی نامرتب. * درد در زمان مقاربت.* کمر درد، ضعف، اسهال و یا استفراغ.پس از حمله حاد، بیماری بصورت مزمن در می آید که هر چند گاه حملات تکرار شده و از توان جسمی و روانی بیمار کاسته و خطر بسته شدن لوله رحمی و همچنین خطر ایجاد حاملگی خارج رحمی افزایش می یابد.

اجزاء عفونت های لگنی به شرح زیر است:
1- سالپنژیت (عفونت لوله رحمی). 2- اوواریت (عفونت تخمدان). 3- سرویسیت (عفونت گردن رحم). 4- اندومتریت (عفونت پوشش داخلی رحم).5- آبسه لگنی: که در پی شدت یافتن بیماری و عدم درمان به موقع آبسه لوله ای- تخمدانی به وجود می آید که لوله های رحمی و تخمدان مجموعا جدار آبسه را تشکیل داده و جان بیمار به خطر می افتد.6- واژینیت: عفونت قسمت پائینی دستگاه تناسلی بنام واژینیت یا ورم واژن نامیده می شود که عملا دو نوع است: یکی واژینیت قارچی و یا کاندیدائی و دیگری عفونت غیر اختصاصی که انواع دیگری از میکروبها را شامل می شود و هر دسته علائم اختصاصی خود را دارد که باید تشخیص و درمان شود.

علل ناباروری در مردان

 

1- اختلالات مربوط به اسپرم: بطور طبیعی در بیضه مرد اسپرم تولید می شود و به هنگام انزال از وی خارج می شود. اگر در موارد ذیل اختلالی باشد، شانس لقاح کم شده و مرد نابارور محسوب می شود. الف) تعداد کم اسپرم. ب) عدم بلوغ اسپرم. ج) شکل غیر طبیعی اسپرم. د) عدم توانایی حرکت مناسب اسپرم.

عواملی که بر تعداد، شکل، بلوغ و حرکت اسپرم تاثیر منفی دارندعبارتند از:
1) بیماریهای عفونی: بیماریهای عفونی یا شرایطی التهابی نظیر بیماری اریون سبب عفونت مجاری تناسلی یا التهاب و از بین رفتن بیضه در مرد می شوند. حدود 25% مردانی که بعد از بلوغ دچار اریون می شوند، نابارور می شوند.
2) اختلالات هورمونی: سبب حدود 2% تا 5% مشکلات ناباروری در مردان می شوند. تولید نامناسب هورمونهای
FSH و LH بر تولید هورمون مردانگی یا تستوسترون و تولید اسپرم تاثیر دارند. 3) مشکلات مربوط به دستگاه ایمنی بدن: در بدن بعضی مردان علیه اسپرم خودشان ماده ای بنام آنتی بادی تولید می شود که سبب کاهش حرکت اسپرم یا به هم چسبیدن آنها می شوند.

 

2- ناهنجاریهای مربوط به ساختمان بدن: بعضی عوامل نظیر بسته بودن لوله های خروج اسپرم (دفران، اپیدیدیم) سبب ناباروری در مردان می شود. بسته شدن لوله های خروج اسپرم می تواند بدلایل مادرزادی، نقص ژنتیکی، و عفونتها یا التهاب های دستگاه ادراری-تناسلی باشد. البته جای جراحی های قبلی نیز می تواند این لوله را ببندد. از جمله عوامل دیگر ناباروری در مردان واریکوسل می باشد. در این حالت رگهایی در درون کیسه بیضه متسع شده و کیفیت اسپرم کاهش می یابد.

 

3- عوامل ژنتیکی: برخی از بیماریها و اختلالات ژنتیکی نیز در مردان باعث عقیمی می شود که با توجه به نوع اختلال در برخی از موارد قابل درمان می باشد. از دسته اختلالاتی که سبب عقیمی در مردان می شود می توان به سندرم کلاین فلتر (وجود یک کروموزوم X اضافی در مردان) و یا سندرم داون در مردان اشاره کرد.
در زیر نمونه هایی از بیماریهایی که باعث عقیمی در مردان می شود شرح داده شده است:

سندرم کلاین فلتر: این سندرم و انواع مختلف آن از علل مهم ناباروری در مردان هستند. علائم این اختلال عبارتند از: بیضه های کوچک و سفت (معمولا با طول کمتر از 2 سانتی متر)، آزوسپرمی (کمی اسپرم)، ژنیکوماستی (بزرگی سینه ها)، و علائم مربوط به کاهش آندروژن (هورمون مردانه). بیماران مبتلا به این اختلال اغلب بلند قد هستند. در برخی از بیماران درجات متغیری از عقب ماندگی ذهنی وجود دارد. بیماریهای مزمن ریوی و وریدهای واریسی در مبتلایان به این سندرم شایع است. تظاهرات سندرم کلاین فلتر متغیر بوده و ممکن است در برخی از بیماران خفیف باشد. قابلیت باروری تنها در تعداد بسیار کمی از مبتلایان گزارش شده است. میزان تستوسترون سرم در مبتلایان به این سندرم کم یا در کمترین حد طبیعی است. میزان
FSH معمولا بالاست اما مقدار LH ممکن است در محدوده طبیعی باشد. در صورت وجود علائم کمبود آندروژن (هورمون مردانه)، درمان این اختلال تجویز تستوسترون است.

دیستروفی میوتونیک عضلانی: این سندرم با تحلیل رفتن عضلات، میوتونی، ریزش موهای پیشانی، کاتاراکت، دیابت و آتروفی (تحلیل رفتن) بیضه ها در دهه سوم تا چهارم حیات مشخص می شود. کمبود آندروژن و ژنیکوماستی تنها در تعداد کمی از بیماران دیده می شود.سندرم کارتاژنر: این سندرم ژنتیکی شامل ناباروری ناشی از عدم تحرک اسپرم و اختلالات تنفسی ناشی از فقدان پروتئینی بنام داینئین (
Dynein) می باشد. این پروتئین از اجزاء ساختمانی دم اسپرم و مژه های مخاط دستگاه تنفسی است.

سندرم "فقط سلول سرتولی" (آپلازی سلول ژرمینال): این سندرم با بروز کامل صفات ثانویه جنسی و آزوسپرمی مشخص می شود. میزان
FSH در این سندرم بالاست و میزان LH و تستوسترون در محدوده طبیعی است. در بیوپسی بیضه مشخص می شود که لوله های منی بر فاقد سلولهای ژرمینال بوده و تنها از سلولهای سرتولی تشکیل شده اند. فقدان بیضه: فقدان هردو بیضه در مردان با فنوتیپ طبیعی بسیار نادر است. کم بودن میزان تستوسترون و عدم افزایش آن بدنبال تحریک با hCG ، تشخیص فقدان بیضه را مطرح می سازد اما تشخیص قطعی با جراحی آشکار می شود. فقدان یکطرفه بیضه شایعتر است و ممکن است در اثر اختلالات رشد یا بدنبال برخی از اعمال جراحی مانند ترمیم فتق رخ داده باشد.
(درباره علل ژنتیک ناباروری مردان در پایان این مبحث، توضیحات بیشتر خواهد آمد)4 - عوامل دیگر: عوامل دیگری نظیر ناتوانی جنسی و یا انزال زودرس نیز می تواند عامل ناباروری در مردان باشد.

تعیین علل ناباروری در زوجها:

 

پس از تعیین تاریخچه زوج نابارور و بررسی فیزیکی آنها، در صورت نیاز نوبت به آزمایشهای زیر می رسد:
1- بررسی وضعیت اسپرم. 2- بررسی شرایط تخمک گذاری. 3- بررسی وضعیت لانه گزینی جنین در رحم مادر و عدم سقط آن. پزشکان با بررسی نتایج آزمایشهای فوق، علل مؤثر در ناباروری شما و همسرتان را یافته و قادر به انجام درمان مناسبی خواهند بود. به منظور روشن شدن ماهیت این آزمایشها، به شرح مختصری پیرامون آنها می پردازیم. 1- بررسی وضعیت اسپرم و اختلالات هورمونی-جنسی در مرد:
روش اولیه تشخیص و ارزیابی علل متعدد ناباروری در مردان، آزمایش منی است. آزمایش طبیعی عبارت است اگر: 1- شمارش کلی اسپرم بیشتر از 20 میلیون باشد. 2- بیش از 50 درصد اسپرمها بطور فعال حرکت داشته باشند و 3- بیشتر از 40 درصد اسپرمها شکل طبیعی داشته باشند. (معیارهای سازمان بهداشت جهانی)تغییرات قابل توجهی در تعداد اسپرم برای یک فرد مفروض وجود دارد، بنابراین چنانچه تعداد اسپرم کم باشد باید شمارشهای متعددی در طول یک دوره زمانی انجام شود. ناهنجاریهای منی، احتمال باروری را از بین نمی برند. بسیاری از مردان با تعداد کم اسپرم صاحب فرزند می شوند. باروری در مردان به باروری همسر آنها بستگی دارد، یعنی مردی که تعداد اسپرم او نسبتا کم است اگر باروری همسرش بالنسبه بالا باشد می تواند بچه دار شود.
اگر آزمایش منی غیرطبیعی باشد، تستوسترون سرم و میزان هورمون
FSH باید اندازه گیری شوند. چنانچه آزوسپرمی (کمی تعداد اسپرم) وجود دارد ولی میزان FSH و تستوسترون طبیعی است، احتمال اختلال انسدادی مطرح می شود. تستوسترون طبیعی و FSH بالا، نشان دهنده وجود یک اختلال در تولید اسپرم در بیضه (اسپرماتوژنز اولیه) است که اساس ناباروری را تشکیل می دهد.

ناتوانی جنسی در مرد:
ناتوانی جنسی مشکل شایعی است که در نتیجه علل متعددی می تواند ایجاد شود. ناتوانی جنسی با منشاء روانی نادر نیست، اما در بسیاری از موارد می توان یک علت خاص را پیدا نمود. بیماران مبتلا به ناتوانی جنسی روانی، دارای نعوظ صبحگاهی و یا نعوظ همراه با مرحله
REM خواب هستند، در حالیکه در بیماران دارای ناتوانی فیزیولوژیک، نعوظ در این موقع مختل است یا اصلا وجود ندارد.بنابراین اندازه گیری طویل شدن شبانه آلت می تواند در ارزیابی بیماران مفید باشد. گرفتن تاریخچه دقیق از داروهای مصرفی در تمام بیماران ضروری است.در معاینه فیزیکی باید علائم بیماریهای عروق محیطی یا نوروپاتی بدقت جستجو شود. اگر علت ناتوانی اصلاح نشود، در مواردیکه نقص به علت فقدان یا ضعف در نعوظ در مرد است، گذاشتن پروتز آلت می تواند مفید باشد.2- بررسی شرایط تخمک گذاری در خانم:
معمولا اگر خانمی دارای عادت ماهیانه منظم باشد، تخمک گذاری هم می کند. اما بعضی خانمها ممکن است دچار عادت ماهیانه نامنظم باشند. اما بیشتر افراد نابارور عادت ماهیانه ندارند. در نتیجه لازم است آزمایشهایی برای تعیین وضعیت تخمک گذاری ایشان انجام شود. ممکن است یک یا چند آزمایش در این رابطه انجام گیرد. این آزمایشها عبارتند از:
الف) بررسی نمودار دمای پایه بدن. ب) آزمایش
LH ادرار. ج) آزمایش FSH و LH خون. د) آزمایش پرولاکتین. و) سونوگرافی از ناحیه لگن.

الف) بررسی نمودار دمای پایه بدن:
به هنگام تخمک گذاری، دمای بدن خانم اسبت به دمای پایه که همان 37 درجه سانتیگراد است، اندکی افزایش می یابد. این روش،اطلاعاتی ارزان ومفید در باره دوره ماهیانه در اختیار پزشک قرار می دهد. در این روش خانم یک دماسنج را هر روز صبح قبل از برخاستن از رختخواب در دهان خود قرار می دهد و مقدار دمای بدن بدن را در طول کل دوره ماهیانه در جدولی یادداشت می کند. علاوه براین، خانم باید رویدادهای مهمی مانند زمان آمیزش، بی خوابی، و بیماری را نیز یادداشت کند. معمولا افزایش دما به اندازه نیم درجه سانتیگراد به هنگام تخمک گذاری در حدود میانه دوره ماهیانه (معمولا در روز چهاردهم) نشانگر زمان تخمک گذاری را نشان می دهد. اگر نمودار یکدست و بصورت یک خط مستقیم بود، نشانگر عدم تخمک گذاری است. شکل این الگوها طی چند دوره ماهانه بیانگر داشتن تخمک گذاری منظم و یا نامنظم است و در صورتیکه ثبت دمای بدن بدقت انجام شود می توان با استفاده از نمودارهای حاصل، مشکلات دیگر را نیز مشخص کرد. این اطلاعات به شناسایی عامل ناباروری کمک می کند.

 

ب) آزمایش هورمون لوتئینی کننده (LH) موجود در ادرار:
LH هورمونی است که از غده ای در مغز بداخل خون رها می شود و افزایش ناگهانی آن در خون سبب تخمک گذاری می شود. این هورمون از طریق ادرار، دفع می شود. در سالهای اخیر با ورود کیتهای سنجش LH ادراری به بازار، می توان زمان تخمک گذاری را مشخص کرد. کیتهای LH، افزایش هورمون LH را قبل از تخمک گذاری نشان می دهد که این مسئله در تعیین زمان آمیزش بسیار حائز اهمیت است. زیرا خانم در این زمان دارای قدرت باروری زیادی می باشد. بطور معمول آزمایش LH ادراری با خیس نمودن نوار مربوط به ادرار انجام می گیرد. این آزمایش یازده روز پس از آغاز دوره خونروش شروع می شود و تا زمان تخمک گذاری ادامه می یابد.

ج) آزمایش هورمون تحریک کننده فولیکولی
(FSH) و هورمون لوتئینی کننده (LH) موجود در خون:
در بعضی زنان آزمایشی برای بررسی مقدار FSH و LH خون انجام می شود. این هورمونها با مکانیسم خاصی از غده هیپوفیز مغز و بدنبال اثر هورمونهای تحریک کننده هیپوتالاموس ترشح می شوند. این آزمایش برای بررسی عملکرد مسیر هیپوتالاموس و هیپوفیز است. معمولا این آزمایش در فاز فولیکولی دوره ماهانه انجام می شود تا نقص مواد ترشحی این مسیر مشخص شود.

د) آزمایش پرولاکتین:
پرولاکتین هورمونی است که تولید شیر در پستان زنان را تحریک می کند. مقدار زیاد پرولاکتین در عمل تخمک گذاری اختلال ایجاد می کند. آزمایش خون این افراد در ابتدای دوره ماهانه برای سنجش مقدار پرولاکتین انجام می شود.

 

و) آزمایشهای دیگر: ممکن است آزمایشهای دیگری مانند اندازه گیری مقدار هورمونهای پروژسترون و یا هورمون تحریک کننده تیروئید تجویز شود.

 

3- بررسی فرآیند لقاح:
همانطور که می دانیم در فرآیند لقاح، یک اسپرم بطور طبیعی وارد تخمک می شود تا جنین تشکیل شود. اما گاهی بدلیل نرسیدن اسپرم و تخمک به هم ناباروری ایجاد می شود. این موضوع می تواند مربوط به زن یا مرد باشد. در این رابطه آزمایشهایی وجود دارد که می تواند نشان دهنده عدم رسیدن اسپرم و تخمک به هم باشد.

 

الف) آزمایش مواد ترشحی گردن رحم:
از آنجا که دستگاه تناسلی خانمها به بیرون از بدنشان راه دارد، برای جلوگیری از ورود میکروبها به داخل رحم، گردن رحم خانمها دارای مواد ترشحی فراوانی است که مانند سدی محکم در مقابل ورود میکروبها بداخل رحم عمل می کند. اما طی دوره تخمک گذاری مقدار مواد ترشحی کم شده و خاصیت کششی زیادی هم پیدا می کند. در این حالت پس از آمیزش اسپرم قادر است که از آن براحتی بگذرد و به رحم وارد شود و اگر کیفیت مواد ترشحی رحم چنین تغییری نکند، اسپرمها از این سد رد نمی شوند و عمر کوتاهی می یابند.

 

ب) آزمایش مواد ترشحی گردن رحم پس از آمیزش (PCT):
در این آزمایش پس از آمیزش، کیفیت و کمیت مواد ترشحی گردن رحم و تعداد و قدرت تحرک اسپرمها در زمان تخمک گذاری خانم بررسی می شود. نحوه آزمایش به این شکل است که 4 تا 12 ساعت بعد از آمیزش و درست قبل از زمان تخمک گذاری مورد حدس پزشک، از مواد ترشحی گردن رحم توسط پزشک یا دستیار وی نمونه برداری می شود. این آزمایش معمولا همراه با سنجش LH ادراری است. سپس نمونه مواد ترشحی زیر میکروسکوپ مشاهده می شود و تعداد اسپرم و تحرک آنها مورد ارزیابی قرار می گیرد.

 

ج) هیستروسالپینگوگرام (HSG) :
به منظور بررسی وضعیت رحم و لوله های رحمی، یک عکس رادیولوژی از ناحیه لگنی خانم گرفته می شود و یا با تزریق ماده رنگی خاص به داخل دستگاه تناسلی خانم، درون آن مشاهده می شود.

 

د) لاپاروسکوپی تشخیصی: در این روش، پزشک با استفاده از یک وسیله لوله ای شکل کوچک که به داخل حفره شکم وارد می شود به مشاهده مستقیم رحم، لوله های رحمی، تخمدانها و ناحیه پایین لگنی می پردازد.

درمان نازائی:

حدود سه دهه از آغاز درمان ناباروری، بطور جدی، در دنیا می گذرد و از چند سال قبل نیز در ایران مراکزی در این زمینه شروع به فعالیت کرده اند که چندان هم از کشورهای دیگر در زمینه درمان ناباروری عقب نیستند. بطور کلی می توان روشهای درمان ناباروری را به سه دسته تفسیم کرد که عبارتند از: 1) روشهای جراحی، 2) هورمون درمانی، 3) فن آوریهای یاری کننده تولید مثل (ARTs) .

روشهای جراحی: وقتی ناباروری حاصل از مشکل های ساختمانی بدن و یا اختلال در دستگاه تولید مثل باشد، می توان با استفاده از جراحی، آن را تا حد زیادی درمان نمود.
هورمون درمانی: در بسیاری موارد، ناباروری حاصل عدم تعادل در هورمونهای ترشحی از غدد هیپوتالاموس، هیپوفیز و یا تخمدانها است. عدم توازن در ترشح این هورمونها، رشد تخمک در خانمها و اسپرم در آقایان را تحت تاثیر قرار می دهد. بدین منظور هورمون درمانی، جایگزین و یا تشدید کننده خوبی برای زوجهایی است که خواهان فرزند هستند.

روشهای کمک به ناباروری
Assisted Reproductive Technology (ART) : روشهای مختلفی برای اتحاد اسپرم و تخمک یعنی فرآیند لقاح طرح ریزی شده اند که سبب ایجاد جنین و بنابراین حذف بعضی از مسائل ناباروری و ایجاد باروری می شوند. به این روشها مجموعه فنآوریهای یاری کننده تولید مثل یا ARTs می گویند. اگرچه بیشتر زوجها نیازی به این روشها برای بچه دارشدن ندارند ولی این فنآوری ها برای زوجهایی که نسبت به روشهای درمانی دیگر پاسخ نداده اند، استفاده می شوند. در فن آوری های یاری کننده تولید مثل با بکارگیری داروهای هورمونی مناسب برای هر فرد، سبب رشد چندین تخمک در خانم می شوند. این تعداد تخمک سبب افزایش شانس لقاح و بدنبال آن افزایش میزان حاملگی می شود.
روشهای کمک به ناباروری بسیارند که مهم ترین آنها عبارتند از:
1- تلقیح داخل رحمی نطفه
(IUI)
2- روش AIH
3- باروری آزمایشگاهی (IVF- ET)
4- انتقال اسپرم و تخمک به داخل لوله های رحمی (GIFT)
5- انتقال سلول تخم بداخل لوله های رحمی (ZIFT)
6- تزریق اسپرم بداخل تخمک (ICSI)
7- تخمک قرضی (Egg Donation)
8- تلقیح اسپرم غیر یا اسپرم قرضی (Sperm Donation)

 

1)تلقیح داخل رحمی نطفه (IUI) Intra Uterine Insemination :
تلقیح درون رحمی یا IUI معمولا برای درمان زوجهایی بکار می روند که در آن زن بارور و مرد دارای مشکل ناباروری است. اگر مرد دارای مشکل ناباروری نظیر کمی مایع منی، کمی تعداد اسپرم یا کمی تحرک اسپرم باشد، زوج ممکن است داوطلب IUI شوند. همچنین تلقیح درون رحمی برای درمان زوجهایی که در آنها زن دارای مشکلی در مواد ترشحی گردن رحم می باشد و یا دارای مشکلات ایمنی بدن و نظائر آن است، بکار می رود. این روش نسبتا ساده و بدون درد است و در مطب پزشک و بدون بیهوشی انجام می شود. در این روش معمولا مایع منی شوهر، از طریق استمناء و یا با کمک همسر وی تهیه می شود و به روش خاصی شسته شده و سپس اسپرمهای شسته شده از طریق واژن با استفاده از یک لوله (کاتتر) بداخل کانال گردن رحم و یا داخل رحم وی ریخته می شود. اما قبل از این عمل با استفاده از داروهای تحریک کننده تخمدان مانند HMG ، تخمدان خانم تحریک می شود و زمانی که آماده رها کردن تخمک می شود عمل IUI انجام می گردد. در آمیزش طبیعی حدود 10% کل اسپرمهای انزالی از واژن به گردن رحم می رسند. و با عمل تلقیح داخل رحمی تعداد بیشتری از آنها بداخل گردن رحم راه می یابند. اگر زن فاقد ترشحات گردن رحم باشد و یا مقدار آنها کم باشد، پزشک اسپرمهای شوهر خانم را مستقیما از طریق یک لوله بداخل حفره رحم می ریزد تا شانس باروری خانم را افزایش دهد.
لازم به یادآوری است که همزمان با خانم، شوهر وی نیز باید در مطب حضور داشته باشد تا نمونه منی را تهیه کند، در ضمن اینکه حداقل 48 تا 72 ساعت قبل از دادن نمونه، نباید انزالی داشته باشد و این زمان از یک هفته هم نباید بیشتر باشد.
موفقیت این روش به تخمکهای خوب زن و به تعداد اسپرم (نطفه ها) بستگی دارد. پس از انجام کار به بیمار اجازه داده می شود به خانه برگردد. مدت انجام این روش از زمان شروع تا مرخص شدن، در حدود 3 ساعت است و حداکثر 15 دقیقه پس از تلقیح، بیمار روی تخت استراحت می کند. بیمار تا 24 ساعت در منزل استراحت نسبی نموده و پس از آن نیاز به استراحت ندارد و درصورت استراحت، ضرر آن بیشتر است زیرا بیمار چاق شده و دوره تحریک تخمک گذاری بعدی با اشکال مواجه می شود. شوهر بیمار بایستی یک شب در میان 2 تا 3 بار نزدیکی داشته باشد. 16 روز بعد بیمار جهت آزمایش خون حاملگی به آزمایشگاه فرستاده می شود و اقدامات بعدی با نظر پزشک انجام می گیرد. تزریق داخل رحمی نطفه بسته به وضعیت زوجین بوده و حداقل 6 بار انجام می شودو ادامه آن به حوصله بیمار و پزشک بستگی دارد. در صورتیکه پزشک معالج ضمن درمان متوجه شود که این روش چندان امیدوارکننده نیست، از روشهای کمکی دیگری استفاده می کند. میزان موفقیت در صورت انتخاب خوب بیماران بسیار بالا و در 6 دوره درحدود 20 تا 30 درصد است. حاملگی اصولا تا دوره سوم صورت می گیرد ولی تا دوره ششم هم امید وجود دارد ولی موفقیت آن کم است. در صورتیکه تست حاملگی مثبت شود، ادامه حاملگی با مواد پروژسترونی تقویت شده و درهفته پنجم یا ششم بارداری، سونوگرافی داخلی برای تایید حاملگی و تعیین تعداد جنین ها انجام می شود. باید متذکر شویم که در صورتیکه توسط این روش یا سایر روشهای کمکی حاملگی ایجاد شود، جنین کاملا طبیعی بوده و نقص خلقتی نداشته و با فرزندان حاصل از نزدیکی طبیعی هیچ تفاوتی ندارند.

 

2 ) روش AIH (Artificial Insemination of Husband) :
در روش
AIH تمام مایع منی شوهر یه کمک یک سرنگ در داخل واژن همسرش تزریق می گردد. تنها دلیل استفاده از روش AIH ناتوانی شوهر در ریختن منی خود به داخل واژن است. مردانی که تعداد اسپرم آنها کافی است ولی قادر به انجام مقاربت و فعالیت جنسی نیستند، مردانی که از انزال رو به عقب رنج می برند، یعنی به جای اینکه منی آنها از سمت آلت تناسلی خارج گردد به سمت مثانه برمی گردد و مردانی که دستها و پاهای آنها فلج است، استفاده از روش AIH برای باروری و صاحب فرزند شدن بسیار مؤثر خواهد بود.3 ) باروری آزمایشگاهی (IVF-ET) :
گاه اسپرم بصورت طبیعی نمی تواند خود را از واژن به لوله های رحمی برساند و در آنجا وارد تخمک شود تا جنین تشکیل گردد. شایع ترین دلیل این مشکل، بسته بودن لوله های رحمی، تعداد کم اسپرم و یا کیفیت پایین اسپرم برای لقاح یا باروری تخمک است. در چنین مواردی IVF فرصتی را پیش می آورد که می توان چنین مشکلاتی را از پیش پا برداشت. در روش IVF، اسپرم یا نطفه نر را از شوهر و تخمک یا نطفه ماده را از همسر وی گرفته و آنها را در ظرف آزمایشگاهی در کنار هم قرار می دهند تا تخمکها لقاح یابند. در این حالت یک جنین تک سلولی ایجاد شده و شروع به تقسیم می کند و یک جنین چند سلولی را ایجاد می کند. این جنین پس از چند روز به رحم زن منتقل می شود تا در آنجا آبستنی مادر انجام شود.

مراحل انجام
IVF :
این روش دارای سه مرحله به شرح زیر است:
مرحله اول: تحریک تخمک گذاری و ایجاد تخمک و استخراج آن است.
مرحله دوم: عبارت است از تهیه اسپرم (نطفه) به طریقه استمناء و شستشو و آماده کردن آن.
مرحله سوم: لقاح تخمک با اسپرم و تشکیل جنین و انتقال جنین 2 تا 3 روزه بداخل رحم. در این حالت خانم پس از انجام عمل، حداکثر ظرف یکساعت به منزل فرستاده می شود. پس از گذشت 14 روز نتیجه عمل با یک آزمایش مشخص می شود.

مزایا و محدودیتهای
IVF:
یکی از مزایای IVF آن است که قبل از انتقال جنین، انجام لقاح تخمک مشاهده می شود. اگر لقاح انجام نشده باشد یا به عبارت دیگر یک اسپرم وارد یک تخمک نشده باشد ( در مواردی که مشکل ناباروری به مرد بر می گردد مشاهده می شود) می توان نحوه پردازش اسپرم یا شرایط لقاح را برای دفعه بعد تغییر داد. یکی دیگر از مزایای مهم IVF آن است که جنین به رحم منتقل می شود، پس اگر بیماری فاقد لوله های رحمی باشد و یا این لوله ها دچار مشکل باشد، مشکلی در انجام موفق IVF ایجاد نمی شود. از دیگر مزایای تکنیک IVF این است که در این روش زمانی که جنین در مرحله چند سلولی قرار دارد و پیش از انتقال آن به بدن مادر می توان جنین را از نظر برخی از بیماری های ژنتیکی از طریق تکنیکی به نام PGD مورد بررسی قرار داد و در صورت سالم بودن به بدن مادر منتقل نمود. به این دلیل از روش IVF در مورد زوجهایی که بارور هستند ولی به علت دارا بودن ژن بیماری خاصی، احتمال تولد فرزند بیمار در آنها زیاد است، می توان استفاده کرد.
یکی از محدودیتهای
IVF آن است که میزان حاملگی در زنان بالای 40 سال کم است زیرا کیفیت تخمکها در زنان مسن کاهش می یابد.4) انتقال سلولهای جنسی (اسپرم و تخمک) به لوله های رحمی

(GIFT) Gamete Intra-Fallopian Transfer:

روشی دیگر در فن آوری های یاری کننده تولید مثل، انتقال سلولهای جنسی (اسپرم و تخمک) به درون لوله های رحمی است. GIFT در سال 1984 به عنوان یک روش متفاوت با فن آوری IVF ابداع شد. این روش برای زوجهایی که به دلایل ناشناخته نابارور هستند و یا ناباروری آنها حاصل عواملی نظیر مشکلات گردن رحمی، دستگاه ایمنی، آندومتریوز خفیف رحم ویا در بعضی موارد که مرد دارای مشکل باروری است یکار می رود. تفاوت GIFT و IVF در آن است که لقاح در روش IVF در محیط آزمایشگاهی انجام می شود ولی در GIFT مخلوطی از اسپرم شوهر و تخمک همسر وی تهیه شده و این مخلوط در ابتدای لوله رحم خانم ریخته می شود. در آنجا تخمکها لقاح می یابند، بطور طبیعی نیز تخمکها در ابتدای لوله های رحمی لقاح می شوند.

مزایا و محدودیتهای
GIFT:
صرف نظر از سن خانم، GIFT دارای میزان زایمان بیشتری به ازای هر تخمک گذاری نسبت به IVF معمولی است، خواه مرد در ناباروری مؤثر باشد و یا نباشد زیرا لقاح در لوله های رحمی انجام می شود و جنین به صورت طبیعی مراحل ابتدای رشد خود را در آنجا می گذراند. اما علی رغم موفقیت بیشتر GIFT نسبت به IVF معمولی، باید به خاطر داشت که بیماران مختلف تحت درمانهای متفاوت قرار می گیرند. در روش GIFT باید حداقل لوله های رحمی سالم باشند. علاوه براین در روش GIFT همواره برای انتقال سلولهای جنینی نیاز به عمل جراحی است و مشاهده لقاح و بررسی ژنتیکی جنین امکان پذیر نیست.

 

5) انتقال سلول تخم به درون لوله رحمی (ZIFT ):
روشی دیگر در فن­آوری یاری کننده تولید مثل، انتقال سلول تخم به درون لوله رحمی است. همانند IVF معمولی و GIFT ، تخمدان تحریک و مشاهده می شود و تخمکهای آن در زمان مناسب گرفته می شود. سپس اسپرمهای شوهر آن خانم که تخمک از او گرفته شده است، شستشو داده می­­شوند و برروی تخمکهای درون ظرف آزمایشگاهی ریخته می­شوند تا لقاح انجام شود و سلول تخم ایجاد شود. سپس با مشاهده سلولهای تخم، آنها را داخل یک لوله پلاستیکی کشیده و از طریق جراحی ناحیه شکم، سلولهای تخم به لوله های رحمی منتقل می­شوند. به همین دلیل به این روش انتقال جنین به درون لوله های رحمی (TET ) نیز می­گویند.

مزایا و محدودیتهای
ZIFT :
در ZIFT لوله های رحمی زن باید سالم باشد. بنابراین اگر لوله های رحمی خانمی مشکل داشته باشد ZIFT برای او انجام نمی شود. در ZIFT مانند IVF ، لقاح در خارج بدن انجام می­شود. مزیت ZIFT نسبت به GIFT آن است که در ZIFT سلولهای تخم پس از لقاح مشاهده می شوند و سلول تخم به لوله های رحمی منتقل می شود، اما در GIFT مخلوطی از اسپرم و تخمک به لوله های رحمی منتقل می شود تا در آنجا لقاح یابد. پزشکان با توجه به وضعیت زوج­ها، نوع روش درمانی را انتخاب می­کنند.

 

6) تزریق یک اسپرم بداخل یک تخمک (ICSI) :
دربعضی زوجها که مرد دارای بعضی مشکلات ناباروری است از روش تزریق یک اسپرم بداخل یک تخمک استفاده می شود. این مردان یا خود قادرند نمونه اسپرم بدهند و یا پزشک اندرولوژیست از بیضه و یا لوله کنار بیضه (اپیدیدیم) اسپرم را با سرنگ می کشد. وقتی که کیفیت اسپرم پایین است، شانس موفقیت IVF ، GIFT ، ZIFT کاهش می یابد در این حالت، ICSI راه حل مناسبی برای حل این مشکل است. پزشک شما ممکن است در صورت مشاهده تعداد کم اسپرم شوهر، و درصد کم اسپرمهای متحرک و اسپرمهایی که شکل طبیعی دارند، این روش را پیشنهاد کند. در روش ICSI یک اسپرم بداخل یک تخمک تزریق می شود. سایر اعمال شبیه عمل IVF می باشد.7) تخمک قرضی (Egg Donation) :
در زنانی که تخمک ندارند و یا تخمدان داشته ولی به علت یائسگی زودرس و یا دوران یائسگی، تخمدان آنها از کار افتاده است از این روش استفاده می شود. در این روش تخمک را از زن جوان دیگری گرفته و پس از لقاح با نطفه مرد آنرا به داخل رحم همان زن انتقال می دهند. میزان موفقیت این روش زیاد است.

مادر استیجاری:
مادر استیجاری، فردی است که رحم خود را در اختیار زوجی که خواهان فرزند هستند می گذارد.
چه بیمارانی نیاز به رحم اجاره ای دارند؟ ممکن است که بیمار فاقد رحم باشد و یا اینکه رحم او به علت خاصی مثل خونریزی فراوان در حین عمل سزارین خارج شده باشد. دسته دیگری از زنان که تمایل به استفاده از رحم استیجاری دارند آنهایی هستند که چندین بار سقط کرده اند.
دو نوع مادر استیجاری وجود دارد:
الف) مادر اجاره ای که تخمک را فراهم می کند. در چنین مواردی اسپرم بیمار را به روش تلقیح مصنوعی به داخل رحم زنی که به عنوان مادر انتخاب شده، وارد می کنند. بنابراین زن نابارور هیچ ارتباط و نسبت ژنتیکی با فرزند نخواهد داشت.
ب) روش شایعتر این است که تخمک ها را پس از تحریک تخمک گذاری زن نابارور جمع آوری نموده و سپس آنها را از طریق روش
GIFT همراه با اسپرم شوهر به داخل لوله رحمی زن استیجاری می ریزند و یا اینکه در روش IVF پس از مجاورت با اسپرم شوهر و تولید جنین، جنین ها را به داخل رحم منتقل می کنند. جنین در رحم استیجاری دوران حاملگی را پشت سر می گذارد و پس از تولد به مادر اصلی تحویل داده می شود.

8) انتقال اسپرم از غیر – اسپرم قرضی
(Sperm Donation) :
از این روش در برخی از کشورها برای درمان مواردی استفاده می شود که مرد دچار عقیمی بوده و یا فاقد اسپرم فعال است. در این روش اسپرم را از فردی دیگر یا از بانک اسپرم (در صورت وجود) گرفته و پس از لقاح با تخمک زن مورد نظر، جنین ایجاد شده را به رحم زن منتقل می کنند.

مطالب این بخش از کتاب " راهنمایی و مشاوره ژنتیکی برای زوجهای جوان و خانواده ها" تالیف رامین رادپور نقل شده است.